در گذشتهای نهچندان دور، بخش عمدهای از فعالیتهای شغلی انسانها بر پایه تحرک بدنی شکل میگرفت. کشاورزی، صنعت و مشاغل خدماتی سنتی، بدن را ناخواسته درگیر حرکت، جابهجایی و فعالیت میکردند. اما امروز، «پشتمیزنشینی» به الگوی غالب زندگی کاری تبدیل شده است.
رشد فناوری، توسعه رایانهها، تلفنهای هوشمند و ابزارهای قابلحمل، بهرهوری را افزایش داده، اما همزمان انسان را به موجودی کمتحرکتر تبدیل کرده است. این تغییر سبک زندگی، آسیبهایی را بهدنبال داشته که برخی آشکار و برخی همچنان نادیده گرفته میشوند.
یکی از جدیترین پیامدهای زندگی دیجیتال، نشستن مداوم است. تحقیقات نشان میدهد حتی ۲ تا ۴ ساعت نشستن پیوسته میتواند برای بدن خطرناک باشد؛ خطری که با ورزش بعد از کار نیز بهطور کامل جبران نمیشود.
نشستن طولانیمدت فشار مستقیمی بر دیسکهای کمر وارد میکند. سر به سمت جلو متمایل میشود، شانهها به داخل میچرخند و ستون فقرات از وضعیت طبیعی خود خارج میشود. این وضعیت در بلندمدت زمینهساز بیماریهایی مانند آرتریت، دردهای مزمن گردن و کمردردهای مداوم است.
بدن در حالت نشسته، حداقل میزان کالری را مصرف میکند. این کاهش سوختوساز، خطر چاقی، دیابت نوع ۲ و بیماریهای قلبی را افزایش میدهد. طبق گزارش مؤسسه ملی سرطان آمریکا، زنانی که روزانه ۱۰ ساعت مینشینند، نسبت به افرادی که ۸ ساعت مینشینند، بیشتر در معرض ابتلا به برخی سرطانها قرار دارند.
راهکار ساده:
هر ۵ تا ۱۰ دقیقه از جای خود بلند شوید، قدم بزنید و حداقل ۳۰ دقیقه از زمان ناهار را به پیادهروی اختصاص دهید.
خم شدن به سمت نمایشگر باعث تغییر الگوی تنفس میشود. بسیاری از افراد هنگام کار با رایانه به تنفسهای سطحی عادت میکنند؛ تنفسی که تنها بخش کوچکی از ظرفیت ریه را درگیر میکند.
در حالی که تنفس شکمی، اکسیژنرسانی کاملتری به بدن انجام میدهد، تنفس سطحی باعث کاهش اکسیژن، خستگی زودرس و کند شدن فرآیند ترمیم بافتها میشود.
راهکار:
صاف نشستن، قرار دادن پاها روی زمین، عقب بردن شانهها و تمرین آگاهانه تنفس شکمی.
قرار دادن مانیتور در زاویه نامناسب یا نگاه کردن طولانیمدت به تبلت و موبایل روی پا، فشار شدیدی به مهرههای گردن وارد میکند. این درد اغلب از گردن آغاز شده و به کمر و شانهها سرایت میکند.
راهکار:
نمایشگر باید دقیقاً روبهروی چشم و با زاویه ۹۰ درجه قرار گیرد. استفاده از استند برای تبلت و لپتاپ ضروری است.
نشستن طولانیمدت باعث سفت شدن عضلات، کاهش دامنه حرکتی و در نهایت ضعف عضلات مرکزی بدن میشود. در این شرایط، سایر عضلات برای جبران وارد عمل شده و تعادل طبیعی بدن به هم میریزد.
راهکار:
استفاده محدود و کنترلشده از توپهای ایروبیک به جای صندلی و انجام تمرینات تقویتی عضلات مرکزی.
تایپ مداوم با تلفن همراه، بهویژه با انگشت شست، میتواند باعث التهاب تاندون و حتی آرتریت شود. این مشکل که زمانی به «شست بلکبری» معروف بود، امروزه با گسترش پیامرسانها شایعتر شده است.
راهکار:
کاهش تایپ طولانی، استفاده از تماس تلفنی و انجام نرمشهای ساده برای انگشتان.
خیره شدن طولانیمدت به صفحهنمایش باعث کاهش پلک زدن و خشکی چشم میشود؛ وضعیتی که به تاری دید و خستگی شدید منجر خواهد شد.
قانون ۱۰/۱۰/۱۰:
هر ۱۰ دقیقه، ۱۰ بار پلک بزنید و ۱۰ ثانیه به نقطهای دور نگاه کنید.
هدفونهای داخل گوش، بهویژه در حجم صدای بالا، یکی از عوامل اصلی کاهش شنوایی در نسل جوان هستند. صداهای بالاتر از ۸۵ دسیبل در طولانیمدت آسیبزا هستند.
راهکار:
کاهش حجم صدا و پرهیز از استفاده طولانیمدت از هدفون.
مقایسه مداوم زندگی خود با دیگران در شبکههای اجتماعی، احساس نارضایتی، اضطراب و افسردگی را تشدید میکند. مطالعات نشان دادهاند استفاده افراطی از این فضاها میتواند احساس «تیرهروزی» را تقویت کند.
راهکار:
مدیریت زمان حضور در شبکههای اجتماعی و انتخاب آگاهانه محتوا و دنبالشوندگان.
فناوری، زندگی انسان را آسانتر کرده، اما بهای آن میتواند سلامت جسم و روان باشد. آگاهی، اصلاح عادتها و ایجاد تعادل میان استفاده از ابزارهای دیجیتال و مراقبت از بدن، کلید عبور سالم از عصر فناوری است. تغییرات کوچک امروز، میتواند از آسیبهای بزرگ فردا جلوگیری کند.
